Φιλοσοφία της Πληροφορίας

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτήτριες και οι φοιτητές αναμένεται:

1. να διακρίνουν τις έννοιες πληροφορία, γνώση, νόημα, αναπαράσταση και να κατανοούν τις διαφορετικές φιλοσοφικές χρήσεις τους,
2. να εξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο η ψηφιοποίηση μεταβάλλει την παραγωγή, αποθήκευση, κυκλοφορία και πρόσληψη εικόνων, ήχων και κειμένων,
3. ν' αναλύουν τη συγκρότηση του εικονιστικού υποκειμένου και τη σχέση ανάμεσα στην εικόνα εαυτού, την αναγνώριση, την προσοχή και την πληροφοριακή διαμεσολάβηση,
4. να κατανοούν την αντιφατική εμπειρία της πληθωριστικής ελευθερίας και να εξηγούν πώς ο πολλαπλασιασμός πληροφοριών και επιλογών μπορεί να συνοδεύεται από νέες μορφές καταναγκασμού,
5. να εξετάζουν τις επιδράσεις της διαρκούς διασύνδεσης και της αλγοριθμικής ταξινόμησης στην ιδιωτικότητα, τη δημόσια σφαίρα, την εγγύτητα και την ανθρώπινη αυτονομία,
6. ν' αναλύουν εικόνες, ταινίες, ηχητικά έργα και άλλα οπτικοακουστικά αντικείμενα ως μορφές οργάνωσης και μετάδοσης πληροφορίας και όχι απλώς ως εικονογραφήσεις φιλοσοφικών θέσεων,
7. να διερευνούν την πολιτική σημασία του ορατού και του αοράτου, του ακουστού και του μη ακουστού, εξετάζοντας ποιος παράγει, επιλέγει και ελέγχει την πληροφορία που καθίσταται διαθέσιμη,
8. να διαβάζουν προσεκτικά ένα φιλοσοφικό κείμενο, ν' ανασυνθέτουν το επιχείρημά του, να διατυπώνουν τεκμηριωμένες αντιρρήσεις και να συνδέουν τη φιλοσοφική ανάλυση με τη δική τους εμπειρία της πληροφοριακής συνθήκης.

Βασική βιβλιογραφία

Τάσης, Θεοφάνης, Πολιτικές του Βίου ΙΙ. Η επιμέλεια εαυτού στην εικονιστική κοινωνία, Αθήνα: Αρμός, 2017.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία

Luciano Floridi, The Philosophy of Information, Oxford University Press, 2011.
Claude E. Shannon & Warren Weaver, The Mathematical Theory of Communication, University of Illinois Press.
Norbert Wiener, Cybernetics: Or Control and Communication in the Animal and the Machine, MIT Press.
Vilém Flusser, Into the Universe of Technical Images, University of Minnesota Press.
Friedrich Kittler, Gramophone, Film, Typewriter, Stanford University Press.
Lev Manovich, The Language of New Media, MIT Press, 2001.

Ενδεικτικό οπτικοακουστικό υλικό

The Conversation (1974), Francis Ford Coppola 
Blow-Up (1966), Michelangelo Antonioni
Blow Out (1981), Brian De Palma 
Minority Report (2002), Steven Spielberg 

Το μάθημα οργανώνεται ως φιλοσοφικό εργαστήριο γύρω από κείμενα, παρουσιάσεις, οπτικοακουστικό υλικό και συζήτηση. Σύντομες εισηγήσεις του διδάσκοντος εισάγουν τις βασικές έννοιες και προσφέρουν το αναγκαίο φιλοσοφικό και ιστορικό πλαίσιο. Επιλεγμένα αποσπάσματα από τη βασική και τη συμπληρωματική βιβλιογραφία εξετάζονται στην τάξη με στόχο την αποσαφήνιση εννοιών, την ανασύνθεση επιχειρημάτων και τη διατύπωση ερωτημάτων και αντιρρήσεων.

Οι φοιτήτριες και οι φοιτητές παρουσιάζουν επιλεγμένα κείμενα, έννοιες ή προβλήματα του μαθήματος, αναδεικνύοντας την κεντρική θέση και τη δομή του επιχειρήματος και ανοίγοντας τη συζήτηση στην τάξη. Οι παρουσιάσεις μπορούν να συνδέουν τη θεωρητική προβληματική με εικόνες, φωτογραφίες, κινηματογραφικές σκηνές, ηχητικά έργα, μουσικές συνθέσεις, ψηφιακές διεπαφές και άλλα οπτικοακουστικά αντικείμενα.

Η προσεκτική ανάγνωση, η θέαση και η ακρόαση αντιμετωπίζονται ως συμπληρωματικοί τρόποι φιλοσοφικής διερεύνησης. Επιλεγμένα χωρία μπορεί να διαβάζονται φωναχτά όταν αυτό βοηθά την κατανόηση της επιχειρηματολογίας ή της γλώσσας του κειμένου. Αντίστοιχα, τα οπτικοακουστικά έργα δεν λειτουργούν μόνο ως παραδείγματα, αλλά ως αυτοτελή αντικείμενα ανάλυσης, μέσα από τα οποία εξετάζονται ζητήματα πληροφορίας, αναπαράστασης, προσοχής, ερμηνείας και νοήματος.

Η ηλεκτρονική πλατφόρμα του μαθήματος χρησιμοποιείται για την ανακοίνωση της προετοιμασίας, τη διάθεση κειμένων και οπτικοακουστικού υλικού, την υποβολή σύντομων σχολίων και την επικοινωνία. Στην τάξη αξιοποιούνται ψηφιακά αρχεία εικόνας και ήχου, ταινίες, ηχητικές καταγραφές, ψηφιακές πλατφόρμες και συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.

Τα ψηφιακά μέσα αποτελούν συγχρόνως εργαλεία και αντικείμενα του μαθήματος. Εξετάζεται πώς μια πληροφορία επιλέγεται, μετασχηματίζεται και αποκτά νόημα μέσα από διαφορετικά μέσα, αλλά και πότε η τεχνική διαμεσολάβηση διευρύνει την αντίληψη και πότε διασπά την προσοχή ή υποκαθιστά την κρίση και τη συνομιλία.

Η αξιολόγηση βασίζεται σε τρία μέρη:

1. Συνεχής προετοιμασία και ενεργός συμμετοχή στο μάθημα (25%)
   Αξιολογούνται η προετοιμασία των κειμένων, η ουσιαστική συμμετοχή στις συζητήσεις, η διατύπωση ερωτημάτων και αντιρρήσεων, η συμβολή στην ανάλυση ταινιών και επεισοδίων σειρών, καθώς και η ικανότητα ανταπόκρισης στα επιχειρήματα των άλλων. Η συμμετοχή δεν ταυτίζεται με τη συχνότητα και την έκταση του λόγου. Βαρύνουν περισσότερο η προσεκτική ανάγνωση, η ακρίβεια, η τεκμηρίωση και η συμβολή στην κοινή διερεύνηση ενός προβλήματος.
2. Παρουσίαση στην τάξη (25%)
   Οι φοιτήτριες και οι φοιτητές παρουσιάζουν, ατομικά ή σε μικρές ομάδες, ένα κείμενο ή ένα θέμα που συνδέεται με τη βασική προβληματική του μαθήματος. Η παρουσίαση αποσκοπεί στην ανάδειξη του κεντρικού ερωτήματος, της κύριας θέσης και της πορείας του επιχειρήματος, στην αποσαφήνιση των βασικών εννοιών και, κυρίως, στη διατύπωση ενός ερωτήματος που θα ανοίγει τη συζήτηση στην τάξη. Δεν αξιολογείται η ρητορική επίδειξη ούτε η απλή περίληψη, αλλά η κατανόηση, η εννοιολογική ακρίβεια, η σαφήνεια και η ικανότητα φιλοσοφικού διαλόγου.
3. Τελική εξέταση (50%)
   Η τελική εξέταση αφορά τα κείμενα, τις έννοιες, τις ταινίες, τα επεισόδια σειρών και τα προβλήματα που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια του εξαμήνου. Οι φοιτητές καλούνται ν' ανασυνθέσουν επιχειρήματα, να συγκρίνουν διαφορετικές θέσεις, να εξετάσουν αντιρρήσεις και να εφαρμόσουν τις έννοιες του μαθήματος σε εκφάνσεις της εικονιστικής πραγματικότητας. Η εξέταση δεν αποσκοπεί στην απλή αναπαραγωγή πληροφοριών αλλά στην κρίση, στην επιχειρηματολογία και στην ικανότητα σύνδεσης της θεωρίας με το πρόβλημα που εξετάζεται.

Κριτήρια αξιολόγησης
Σε όλα τα μέρη της αξιολόγησης λαμβάνονται υπόψη η κατανόηση των κειμένων, η ακρίβεια στη χρήση των εννοιών, η σαφήνεια και η συνοχή της επιχειρηματολογίας, η ικανότητα διατύπωσης και αντιμετώπισης αντιρρήσεων, η σύνδεση φιλοσοφικής θεωρίας και σύγχρονων φαινομένων και, κυρίως, η αυτονομία της κρίσης.

Πολιτική για τη χρήση παραγωγικής ΤΝ

Η χρήση παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπεται ως υποστηρικτικό εργαλείο για αναζήτηση ιδεών, διαμόρφωση λέξεων-κλειδιών, επεξεργασία της δομής μιας εργασίας, γλωσσική επιμέλεια, μετάφραση και δοκιμή πιθανών αντιρρήσεων. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την ανάγνωση των πρωτογενών κειμένων, τη διαμόρφωση του ερωτήματος, την προσωπική επιχειρηματολογία ή τη συγγραφή ουσιωδών τμημάτων της εργασίας.

Κάθε χρήση παραγωγικής ΤΝ πρέπει να δηλώνεται με σαφήνεια. Η ευθύνη για την ακρίβεια των πληροφοριών, τις πηγές και το τελικό επιχείρημα παραμένει αποκλειστικά στον φοιτητή.