Θεωρία Επιμελητικών Πρακτικών

Το μάθημα εστιάζει στην ιστορία, τη θεωρία και την κριτική της επιμέλειας εκθέσεων, μέσα από διαλέξεις, συζητήσεις, επισκέψεις σε χώρους πολιτισμού και συμμετοχικές ασκήσεις στο δημόσιο χώρο.

Με αναφορές στα “δωμάτια των θαυμάτων” του 16ου αιώνα, τις συλλογές των πρώτων μουσείων του 18ου αιώνα, τις πρώτες μεγάλες εκθέσεις στο Παρίσι και το Λονδίνο, καθώς και τις εκθέσεις που οργανώθηκαν από καλλιτέχνες τον 19ο αιώνα, το πρόγραμμα προσφέρει μια επισκόπηση της ιστορίας των εκθέσεων βασισμένη στη μουσειολογία και τις επιμελητικές σπουδές. Η ιστορική αυτή αναδρομή πλαισιώνεται βιωματικά με επισκέψεις σε μουσειακούς και εκθεσιακούς χώρους της Κέρκυρας, όπου οι φοιτητές/τριες, συζητούν και αναλύουν κριτικά μοντέλα ταξινόμησης και παρουσίασης εκθεμάτων.

Το ενδιαφέρον κυρίως επικεντρώνεται σε ζητήματα επιμέλειας εκθέσεων μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, εξετάζοντας τη σταδιακή μεταμόρφωση της ιδιότητας του επιμελητή από διαχειριστή συλλογών σε δημιουργό εμπειριών και, εν τέλει, σε διαμεσολαβητή με δημιουργικό αλλά και φροντιστικό χαρακτήρα στη σημερινή εποχή. Μέσα από τη μελέτη σύγχρονων παραδειγμάτων, συζητούνται εκτενώς οι κουήρ και φεμινιστικές εκθεσιακές προσεγγίσεις (έναντι των πατριαρχικών), οι συμμετοχικές πρακτικές, η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων, ο αντι-αποικιακός χαρακτήρας της σύγχρονης επιμέλειας και οι προκλήσεις των βιώσιμων πρακτικών στην εποχή της κλιματικής κρίσης.

Το μάθημα συνδυάζει τη θεωρητική έρευνα με τη βιωματική πρακτική, προσφέροντας στους φοιτητές/τριες τα απαραίτητα κριτικά εργαλεία για τη μετέπειτα θεωρητική πλαισίωση των δικών τους καλλιτεχνικών έργων.

- μελέτη και εις βάθος κατανόηση βασικών εννοιών και θεωρητικών προσεγγίσεων που αφορούν σε επιμελητικές πρακτικές, την ιστορία των εκθέσεων και της μουσειολογίας
- κατανόηση του ρόλου του επιμελητή, των αρμοδιοτήτων, υποχρεώσεων και ευθυνών του σε σχέση με καλλιτέχνες, ιδρύματα και κοινό
- ανάπτυξη κριτικής ικανότητας και αξιολόγησης των εκθέσεων τέχνης σε σχέση με το χρονικό και πολιτισμικό συγκείμενο βάσει πηγών από την ιστορία της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, την κριτική θεωρία, την θεωρία του πολιτισμού καθώς και την ιστορία της ψηφιακής τέχνης.
- αξιοποίηση των γνώσεων του μαθήματος για τη δημιουργία καλλιτεχνικών έργων, εκθέσεων και εκδηλώσεων και τη θεωρητική πλαισίωση αυτών

Εβδομάδα #1
Επιμέλεια & φροντίδα: Συλλογές, μουσεία, εκθέσεις
Βασικές έννοιες, ορισμοί και παραδείγματα που αφορούν στην επιμέλεια εικαστικών εκθέσεων

Εβδομάδα #2
Από τον εμπνευστή ή διαχειριστή συλλογών στον επιμελητή εκθέσεων: Η γέννηση και διαμόρφωση της ιδιότητας του επιμελητή από το 16ο στον 20ο αιώνα

Εβδομάδα #3
Ο επιμελητής ως δημιουργός και η έκθεση ως έργο τέχνης: Επιφανείς επιμελητές και εκθέσεις-σταθμοί τη δεκαετία του 1960

Εβδομάδα #4
Ο καλλιτέχνης ως επιμελητής και η έκθεση ως μέσο δημιουργίας: Πρακτικές θεσμικής κριτικής με σημείο εκκίνησης τις ταξινομήσεις και τους τρόπους παρουσίασης συλλογών και μουσείων

Εβδομάδα #5
Biennale, Documenta, Manifesta: Ο ρόλος των μεγάλων διοργανώσεων στην ιστορία και τη διαμόρφωση των εκθέσεων σύγχρονης τέχνης

Εβδομάδα #6
Φεμινιστικές και κουήρ προσεγγίσεις στην επιμέλεια εκθέσεων: Αμφισβήτηση των πατριαρχικών μοντέλων και διεκδικήσεις για νέες μορφές συγγένειας και συμβίωσης μέσα από την τέχνη

Εβδομάδα #7
Συλλογικότητες και επιμέλεια: Προκλήσεις και δυνατότητες συνεργατικών μοντέλων επιμέλειας με έμφαση στην ανοιχτότητα και τη συμπερίληψη στο χώρο της τέχνης

Εβδομάδα #8
Επιμέλεια και συμμετοχικότητα: Ο ρόλος του επιμελητή στην συμμετοχική και κοινωνικά ευαισθητοποιημένη τέχνη

Εβδομάδα #9
Τα ψηφιακά μέσα στις επιμελητικές πρακτικές: Διαμορφώνοντας εμπειρίες μέσα από την αλληλεπίδραση, τη συνδεσιμότητα και τις “κοινωνικές” εφαρμογές

Εβδομάδα #10
Επιμελητικές πρακτικές στην εποχή της κλιματικής κρίσης: Από την επιμέλεια εκθέσεων για το περιβάλλον στην “απομεγέθυνση” των αναγκών του χώρου της τέχνης

Εβδομάδα #11
Εκπαίδευση και επιμέλεια: Από τα εκπαιδευτικά προγράμματα μουσείων τέχνης στα άτυπα σχολεία, πανεπιστήμια και τις πρωτοβουλίες καλλιτεχνών

Εβδομάδα #12
Εκθέσεις εκτός των τειχών: Οι υποσχέσεις, δυσκολίες και προκλήσεις επιμελητικών εγχειρημάτων στο δημόσιο χώρο ή σε άλλα μουσεία, αρχεία και ερευνητικά κέντρα εκτός του χώρου της τέχνης

Εβδομάδα #13
Συζήτηση εργασιών και προετοιμασία για τις παρουσιάσεις της εξεταστικής

Γενική Βιβλιογραφία στα ελληνικά

Ασημίνα Κανιάρη, Το μουσείο ως χώρος της Ιστορίας της Τέχνης: Εκθέσεις, Συλλογές και η Τέχνη από τον 19ο στον 21ο αιώνα, Εκδόσεις Γρηγόρη, 2013

Ελπίδα Καραμπά (επιμ.), «CURATING» Απόψεις για την επιμελητική δράση, Αθήνα: εκδόσεις FUTURA, 2005

Αλεξάνδρα Μπούνια (επιμ), Στα παρασκήνια του μουσείου: η διαχείριση των μουσειακών συλλογών, Αθήνα: Πατάκης, 2009

Μαρία Οικονόμου, Μουσείο: αποθήκη ή ζωντανός οργανισμός, Κριτική, 2003

Συραγώ Τσιάρα, Η επιμέλεια του βλέμματος, Σύγχρονη Τέχνη και Επιμελητική Πρακτική, Αθήνα: Νήσος, 2021

Eileen Hooper-Greenhill, Το Μουσείο και οι πρόδρομοι του, Αθήνα: Εκδότης Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, 2012

Sharon Macdonald, Μουσείο και μουσειακές σπουδές: ένας πλήρης οδηγός, Αθήνα: Πολιτιστικό Ίδρυμα Oμίλου Πειραιώς, 2012

André Malraux, Το φανταστικό μουσείο, Αθήνα: Πλέθρον, 2008

Susan M. Pearce, Μουσεία, αντικείμενα και συλλογές: Μία πολιτισμική μελέτη, Θεσαλονίκη: Βανιας, 2002.

Nicholas Serota, Εμπειρία ή ερμηνεία : το δίλημμα των μουσείων μοντέρνας τέχνης, Αθήνα: Άγρα , 1999

Γενική Βιβλιογραφία στα αγγλικά

Bruce Altshuler, Collecting the new: museums and contemporary art, επιμ. Princeton, N.J. Oxford: Princeton University Press, 2007

Sarah Cook, Beryl Graham, Verina Gfader, Alex Lapp, A Brief History Of Curating New Media Art, eds. Berlin, The Green Box, 2010

Carol Duncan, Civilising Rituals: Inside Public Art Museums, London: Routledge, 1996

Eileen Hooper-Greenhill, The Educational Role of the Museum, Psychology Press, 1999

David Getsy, Queer, London: The Whitechapel Gallery, 2016

Charles Green & Anthony Gardner, Biennials, Triennials and Documenta, West Sussex: Wiley, 2016

Beryl Graham και Sarah Cook. Rethinking curating: art after new media. Leonardo. Cambridge, Mass: MIT Press, 2010.

Reesa Greenberg, Bruce W. Ferguson, and Sandy Nairne (επιμ), Thinking about exhibitions, ed. London: Routledge, 1996

Ivan Karp (επιμ), Exhibiting cultures : the poetics and politics of museum display, επιμ. Foundation, Washington, D.C. : Smithsonian Books, 2014

Panos Kombatsiaris, The Politics of Contemporary Art Biennials, London: Routledge, 2017

Joasia Krysa, Curating Immateriality, The work of the curator in the age of network systems. No. 3. New York: Autonomedia, 2006.

Hans Ulrich Obrist, A brief history of curating, Zurich: JRP / Ringier ; Dijon: é , 2018

Susan Pearce (επιμ), Objects of Knowledge, A&C Black, 2010

Jessica Sjoholm Skrubbe, Curating Differently, Cambridge: Cambride Scholar Publishing, 2016

- διαλέξεις που ακολουθούνται από συζητήσεις
- ξεναγήσεις σε εκθεσιακούς χώρους και συλλογές 
- χρήση συνοδευτικού οπτικοακουστικού υλικού
- μελέτη βιβλιογραφικών πηγών και καθοδηγούμενη έρευνα
- συλλογική ανάγνωση και κατανόηση του περιεχομένου κειμένων
- προβολή/παρουσίαση, από κοινού μελέτη και συζήτηση επιμελητικών πρακτικών
- μελέτη της σχέσης των πρακτικών και μεθόδων με την εκάστοτε χρονική περίοδο

Παροχή πολυμεσικού υλικού στο πλαίσιο του μαθημάτων
Αξιοποίηση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-class
Χρήση εφαρμογών και πλατφορμών για την θέαση και συζήτηση καλλιτεχνικών έργων

Το μάθημα θα διαμορφωθεί μέσα από μία σειρά διαλέξεων με συζητήσεις και ασκήσεις για την καλύτερη κατανόηση του περιεχομένου της ύλης. Η αξιολόγηση θα βασιστεί σε ατομικές ή ομαδικές εργασίες συνοδευόμενες απο προφορικές παρουσιάσεις, για τις οποίες θα ληφθεί υπόψη η μελέτη σχετικής βιβλιογραφίας, η κατανόηση βασικών εννοιών και σημαντικών ζητημάτων, η ανάλυση και κριτική προσέγγιση του εκάστοτε θέματος και η εξαγωγή ουσιωδών συμπερασμάτων που απαντούν στα αρχικά ερωτήματα.